قاعدهء تسبيب به حرام قاعدهء تسبيب به حرام : از قواعد فقهى . قاعدهء ياد شده عبارت است از اينكه ايجاد سببِ وقوع حرام ، حرام است . بسيارى از فقها از اين عنوان تعبير به قاعده نكرده‌اند ؛ ليكن در بابهايى نظير اجتهاد وتقليد وطهارت به مفاد آن استدلال كرده‌اند . مفاد قاعده : تسبيب به حرام عبارت است از فرآهم كردن مقدّمات وزمينه‌هاى بروز حرام توسط ديگرى ، مانند اينكه ميزبان براي مهمان غذايى نجس بياورد وأو آن را بخورد . 1 مقصود از حرام ، عملي است كه از ارتكاب آن در شرع مقدس نهى شده است . مفاد قاعده ، حرمت ايجاد سبب ومقدمات وقوع وصدور فعل حرام از ديگرى است . شرايط : در تحقق تسبيب به حرام - كه موضوع حرمت در قاعده است - أمور زير شرط است : 1 ) . علم مسبِّب : مسبِّب بايد هم به حكم ( حرمت ) وهم به موضوع ( مصداق حرام ) علم داشته باشد . بنابر اين ، اگر ميزبان بدون علم به نجس بودن غذايى ، آن را براي ميهمان بياورد ، تسبيب به شمار نمىرود . 2 2 . قصد يا علم به وقوع : مسبّب بايد قصد وقوع حرام از ديگرى را داشته باشد ويا به ترتّب فعل حرام بر سبب عالم باشد . 3 3 . جهل مسبَّب له : از ديگر شرايط تحقق تسبيب به حرام آن است كه مسبَّب‌له ( كسى كه تسبيب نسبت به أو انجام مىگيرد ) جاهل به واقع باشد . بنابر اين ، در مثال بالا ، اگر مهمان از نجس بودن غذا آگاه باشد ، در عين حال ، از روى بي مبالاتى آن را بخورد ، تسبيب محسوب نمىگردد ؛ 4 ليكن برخى ، با قصد مسبّب براي وقوع وصدور حرام از مسبَّب‌له ، تسبيب را صادق دانسته‌اند ، حتى با علم مسبَّب‌له به واقع . 5 در مقابل ،

--> ( 1 ) . ينابيع الاحكام 2 / 871 ؛ تحرير المجلة ، 2 / قسم 1 / 142 ( 2 ) . المكاسب والبيع ( نائينى ) 2 / 274 - 277 ( 3 ) . كتاب البيع ( امام خمينى ) 2 / 464 - 469 .